Rinn Coinneach MacCoinnich, (Coinneach Odhar Fiosaiche no 'The Brahan Seer'), fiosaiche ainmeil na Gàidhealtachd, fàistneachd mu Chlann MhicCoinnich ann am Farabraon agus an tùr: "The day will come when the Mackenzies of Fairburn shall lose their entire possessions; their castle will become uninhabited and a cow shall give birth to a calf in the uppermost chamber of the tower." Ann an 1851, bha tuathanach a' cleachdadh an tùir, a bha a-nis air a sgrios, mar shabhal airson an fheòir aige, agus rug bò innte. Thathar dhen bheachd gun deach a' bhò a-steach dhan tùr 's i a' leantainn shopan feòir, gun do shreap i chun a' mhullaich agus nach faigheadh i às. Chaidh a' bhò agus an laogh a thoirt a-nuas an ceann còig latha. Thug seo ùine gu leòr do dhaoine tighinn ach am faiceadh iad gun deach an fhàistneachd a choileanadh.
Tha Tom na h-Iùbhraich air iomall baile Inbhir Nis. Thathar ag ràdh gu bheil sìthichean a' fuireach air a' bheinn agus tha iomadh sgeulachd ann mu fhìdhlearan a' cluich dha na sìthichean a-staigh sa bheinn airson feasgar agus a' nochdadh a-mach an ceann ceud bliadhna. Chaidh an cladh an sin fhosgladh anns na h-1850an agus tha uaighean air feadh taobhan casa na beinne. Rinn Coinneach Odhar fàistneachd gum biodh Tom na h-Iùbhraich 'under lock and key, and the fairies secured within'.
Bha Coinneach Odhar beò san t-16mh no san t-17mh linn. Rinn e cuideachd fàistneachd gun tigeadh Slighe-uisge a' Ghlinn Mhòir (Caledonian Canal) agus - "full-rigged ships will be seen sailing eastward and westward by the back of Tomnahurich".
Rinn Coinneach Odhar cuideachd fàistneachd mu Shrath Pheofhair. Thuirt e nan tuiteadh Clach na h-Iolaire (clach bheag, Chruithneach sa bhaile) trì tursan gum biodh an srath fo thuil. Tha saimeant a-nis a' cumail na cloiche an sàs gu math.
A rèir beul-aithris, bha Coinneach Odhar a' fuireach aig Loch Usaidh, faisg air Inbhir Pheofharain. A rèir aithris, nuair a chaidh a chur an grèim airson a bhith ri buidseachd, shad e clach an fhiosaiche dhan loch agus thèid a lorg, latha brèagha air choreigin, ann am beul èisg.
Bha seann Chaisteal Bhrathain ceithir mìle an iar-dheas air Inbhir Pheofharain. Chaidh a thogail san t-17mh linn mar dhaingneachd do dh'Iarlan Shìophoirt, cinn-chinnidh Chlann 'Ic Coinnich. Bha Coinneach Odhar ag obair air an oighreachd. Chuir e an fhearg air Bean an Taighe nuair a dh'innis e dhi nach robh an duine aice dìleas dhi. Chaidh buidseachd a chur às leth Choinnich MhicCoinnich agus chaidh a losgadh gu bàs ann am barraille de theàrr. Mus do bhàsaich e, rinn e fàistneachd gun tigeadh crìoch air Clann 'IcCoinnich. Chaidh an fhàistneachd a choileanadh ro dheireadh an 18mh linn. Chaidh Caisteal Bhrathain a sgrios ann an 1953 agus chaidh cuid dhen chloich a chleachdadh nuair a bha iad a' togail Drochaid Chonainn.
Brùth an seo airson an dealbh a dhèanamh nas motha, leugh an teacsa agus freagair na ceistean.
Ceistean
- Cò bh' ann an Coinneach Odhar Fiosaiche agus cuine bha e beò?
- Dè na chaidh a choileanadh dhen fhàistneachd a rinn e mu Thùr Fharabraoin?
- Dè thachair dha na sìthichean air Tom na h-Iùbhraich?
- Dè an fhàistneachd eile a rinn Coinneach Odhar mu Thom na h-Iùbhraich a chaidh a choileanadh?
- Carson a chaidh Clach na h-Iolaire ann an Srath Fheofhair a chur ann an saimeant?
- Dè dh'fhaodadh tu a ghlacadh nam biodh tu ag iasgach ann an Loch Usaidh?
- Innis ciamar a chaidh Coinneach Odhar a chur gu bàs.
- Leugh thu mu sheachdnar a bha ainmeil air a' Ghàidhealtachd san aonad seo. Nad bheachd fhèin, cò bhuannaicheadh 'Pearsa na Bliadhna' (Personality of the Year') agus carson?